Opieka wytchnieniowa to program skierowany nie do seniora, lecz do jego opiekuna faktycznego — członka rodziny, który na co dzień, bez wynagrodzenia, sprawuje bezpośrednią opiekę nad osobą z orzeczeniem o niepełnosprawności (znacznym lub umiarkowanym stopniu, lub orzeczeniem równoważnym) albo osobą niesamodzielną; zawodowi, zatrudnieni opiekunowie nie kwalifikują się. Program finansuje Fundusz Solidarnościowy za pośrednictwem Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej, a realizują go gminy w corocznych, oddzielnie ogłaszanych edycjach — kryteria, terminy naboru i liczba miejsc różnią się lokalnie. Celem jest chwilowe odciążenie opiekuna — czas na odpoczynek, wizytę lekarską lub własne sprawy — podczas gdy osoba niesamodzielna pozostaje pod opieką wskazanego asystenta lub opiekuna, w formie pobytu dziennego, całodobowego w placówce lub opieki w domu, zależnie od oferty danej gminy. Wniosek składa się w MOPS lub urzędzie gminy w terminie naboru; potrzebne są zwykle formularz gminny, kopia orzeczenia o niepełnosprawności i oświadczenie opiekuna faktycznego. Program jest w założeniu bezpłatny, ale liczba miejsc jest ograniczona środkami przyznanymi gminie, więc nie każdy chętny skorzysta w danej edycji — warto złożyć wniosek jak najwcześniej. Wytchnienie trwa zwykle kilka dni lub tygodni w roku i nie zastępuje codziennej opieki, dlatego rodziny często łączą je z regularną prywatną opieką domową.